Wat is een quantumcomputer en hoe werkt die?

Computers worden steeds sneller, maar vrijwel alle computers die we dagelijks gebruiken werken nog volgens hetzelfde basisprincipe: informatie wordt verwerkt in bits die een waarde van 0 of 1 hebben. Een quantumcomputer pakt dat fundamenteel anders aan. Hij gebruikt verschijnselen uit de quantummechanica om bepaalde berekeningen op een heel andere manier uit te voeren.

Dat betekent niet dat de quantumcomputer simpelweg een extreem snelle versie van een gewone computer is. Voor veel dagelijkse taken heeft hij zelfs weinig voordeel. Zijn kracht ligt vooral bij specifieke problemen waarvoor klassieke computers enorme hoeveelheden berekeningen zouden moeten uitvoeren.

Van bits naar qubits

Een gewone computer verwerkt informatie met bits. Elke bit heeft op een bepaald moment één van twee waarden: 0 of 1. Door grote aantallen bits te combineren kunnen computers teksten opslaan, video’s afspelen, websites tonen en ingewikkelde berekeningen uitvoeren. Voor gewone toepassingen blijven klassieke computers ruim voldoende; ook het bouwen en beheren van een WordPress website gebeurt volledig met conventionele computertechnologie.

Een quantumcomputer gebruikt quantum bits, meestal afgekort tot qubits. Een qubit kan worden beschreven als een combinatie van de toestanden die we met 0 en 1 associëren. Dit verschijnsel heet superpositie.

Dat wordt soms vereenvoudigd tot de uitspraak dat een qubit “tegelijkertijd 0 en 1 is”. Dat beeld helpt enigszins om het verschil met een klassieke bit te begrijpen, maar de werkelijkheid is subtieler. Bij een meting krijg je uiteindelijk een bepaalde uitkomst. De kracht ontstaat doordat een quantumalgoritme vóór die meting de mogelijke quantumtoestanden gericht kan beïnvloeden.

De TU Delft legt het verschil tussen klassieke bits en qubits verder uit.

Wat zijn superpositie en verstrengeling?

Superpositie is slechts één van de bijzondere eigenschappen waarvan quantumcomputers gebruikmaken. Een tweede belangrijk begrip is verstrengeling.

Bij quantumverstrengeling worden de toestanden van verschillende qubits op een manier met elkaar verbonden die niet met gewone klassieke informatie is na te bootsen. Daardoor kunnen quantumalgoritmen verbanden tussen qubits benutten tijdens een berekening.

Het is echter niet zo dat een quantumcomputer automatisch alle mogelijke antwoorden tegelijk berekent en vervolgens simpelweg het juiste antwoord kiest. Een bruikbaar quantumalgoritme moet juist zo worden ontworpen dat bepaalde mogelijke uitkomsten worden versterkt en andere worden onderdrukt.

Dat maakt quantumprogrammeren een vakgebied met geheel andere uitgangspunten dan traditioneel programmeren.

Hoe voert een quantumcomputer een berekening uit?

Ook een quantumcomputer heeft instructies nodig. Hiervoor worden zogenoemde quantumpoorten gebruikt. Deze veranderen de toestand van één of meer qubits.

Door verschillende quantumpoorten achter elkaar toe te passen ontstaat een quantumcircuit. Aan het einde van zo’n circuit worden de qubits gemeten. De resultaten van veel metingen kunnen vervolgens statistisch worden geanalyseerd.

Een quantumcomputer staat daarbij niet volledig los van gewone computers. Klassieke computers blijven nodig om onder meer opdrachten te geven, resultaten te verwerken en het quantumsysteem aan te sturen.

De fysieke qubits zelf kunnen bovendien op verschillende manieren worden gemaakt. Onderzoekers experimenteren onder meer met supergeleidende circuits, elektronen in silicium en andere quantumtechnologieën. Er bestaat dus niet één standaardontwerp voor een quantumcomputer.

Waarom zijn quantumcomputers zo moeilijk te bouwen?

Quantumtoestanden zijn bijzonder kwetsbaar. Warmte, elektromagnetische verstoringen en andere invloeden uit de omgeving kunnen ervoor zorgen dat de informatie in een qubit verloren gaat.

Daarom worden sommige typen quantumprocessors tot extreem lage temperaturen gekoeld. Daarnaast maken huidige quantumcomputers nog relatief veel fouten. Een groot onderzoeksgebied houdt zich daarom bezig met quantumfoutcorrectie: technieken waarmee fouten kunnen worden opgespoord en gecorrigeerd zonder de berekening onbruikbaar te maken.

Juist die foutcorrectie maakt het opschalen ingewikkeld. Voor een betrouwbare logische qubit kunnen uiteindelijk meerdere fysieke qubits nodig zijn. Een praktisch bruikbare quantumcomputer vraagt daardoor niet alleen om betere qubits, maar ook om nauwkeurige besturingselektronica, koeling, software en foutcorrectie.

Nederland speelt in dit onderzoek een zichtbare rol. Het Delftse onderzoeksinstituut QuTech werkt aan quantumcomputers en quantuminternet en publiceert regelmatig nieuwe resultaten op het gebied van onder andere quantumprocessors en qubits. In juli 2026 meldde het instituut bijvoorbeeld nieuwe ontwikkelingen rond publiek toegankelijke quantumhardware en halfgeleider-qubits.

Waarvoor kan een quantumcomputer worden gebruikt?

De mogelijke toepassingen verschillen sterk van normaal computergebruik. Niemand heeft een quantumcomputer nodig om een e-mail te schrijven, een spreadsheet te openen of een film te bekijken.

Onderzoekers verwachten vooral mogelijkheden bij problemen waarbij de quantummechanische eigenschappen van het systeem zelf belangrijk zijn. Denk bijvoorbeeld aan het simuleren van moleculen en materialen. Dat kan op termijn interessant zijn voor scheikunde, materiaalonderzoek en de ontwikkeling van nieuwe stoffen.

Ook worden quantumalgoritmen onderzocht voor bepaalde optimalisatieproblemen en wiskundige berekeningen. Dat betekent overigens niet dat ieder ingewikkeld probleem automatisch sneller wordt opgelost met een quantumcomputer. Voor veel toepassingen blijft een klassieke computer efficiënter.

Een ander veelbesproken onderwerp is cryptografie. Sommige wiskundige problemen waarop huidige beveiligingsmethoden zijn gebaseerd, zouden door voldoende krachtige toekomstige quantumcomputers anders kunnen worden aangepakt. Mede daarom wordt al gewerkt aan nieuwe beveiligingsmethoden die tegen dergelijke toekomstige computers bestand moeten zijn.

Vervangt de quantumcomputer onze gewone computer?

Waarschijnlijk niet. Een betere vergelijking is dat quantumcomputers gespecialiseerde rekenmachines worden die naast klassieke computers bestaan.

Een laptop, smartphone of traditionele supercomputer is uitstekend in talloze werkzaamheden waarvoor een quantumcomputer geen voordeel heeft. Quantumcomputers worden vooral interessant wanneer een probleem zodanig kan worden geformuleerd dat quantummechanische effecten daadwerkelijk voordeel opleveren.

In de praktijk zullen beide soorten computers daarom waarschijnlijk samenwerken. Een klassieke computer kan bijvoorbeeld gegevens voorbereiden en een quantumprocessor een gespecialiseerd deel van de berekening laten uitvoeren.

Hoe ver is de ontwikkeling inmiddels?

Quantumcomputers bestaan al, maar de technologie bevindt zich nog volop in ontwikkeling. Onderzoeksinstellingen en bedrijven beschikken over werkende processors met qubits en sommige systemen zijn via internet toegankelijk voor onderzoekers en programmeurs.

Dat is iets anders dan een volledig fouttolerante quantumcomputer die grote maatschappelijke of industriële vraagstukken betrouwbaar kan oplossen. De huidige systemen zijn nog beperkt door onder meer ruis, fouten en schaalbaarheid. QuTech benadrukt eveneens dat hedendaagse quantumcomputers kwetsbaar zijn en dat foutgevoeligheid praktische toepassingen nog beperkt.

De ontwikkelingen gaan ondertussen door. Europa investeert eveneens in quantumonderzoek en infrastructuur. De Europese Commissie werkt in 2026 aan verdere uitbreiding van het Europese quantumbeleid en aan onderzoeks- en computerinfrastructuur.

Een andere manier van rekenen

De quantumcomputer is dus niet simpelweg de volgende generatie pc. Het is een fundamenteel andere manier om informatie te verwerken.

Qubits, superpositie en verstrengeling maken berekeningen mogelijk die volgens andere principes verlopen dan bij klassieke computers. Tegelijkertijd zijn diezelfde quantumeigenschappen kwetsbaar en moeilijk onder controle te houden.

Of quantumcomputers uiteindelijk op grote schaal revolutionaire toepassingen krijgen, hangt af van verdere vooruitgang in hardware, foutcorrectie en algoritmen. Voorlopig blijft het vooral een snel ontwikkelend onderzoeksgebied. Juist daarom is het verstandig om onderscheid te maken tussen wat quantumcomputers theoretisch kunnen, wat experimenteel al is aangetoond en wat vandaag daadwerkelijk praktisch bruikbaar is.

Quantumtechnologie staat daarmee in een bredere reeks innovaties die onze toekomst kunnen vormgeven.