Van Bonaire naar Koninkrijksmobiliteit 2035

Waarom de nieuwe Luchtvaartwet BES een historische kans biedt voor álle Caribische landen en eilanden van het Koninkrijk

Door Carlson Manuel
Voormalig Gevolmachtigd Minister van Curaçao in Nederland | Independent Consultant & Strategic Advisor

Op 2 juli 2026 heeft de Tweede Kamer ingestemd met de wijziging van de Luchtvaartwet BES, waarmee een wettelijke grondslag wordt gecreëerd voor het instellen van openbare dienstverplichtingen (Public Service Obligations – PSO’s) voor essentiële luchtverbindingen in het Caribisch deel van het Koninkrijk. Daarmee krijgt de Nederlandse overheid de mogelijkheid om in te grijpen wanneer de markt onvoldoende zorgt voor betaalbare, betrouwbare en continue luchtverbindingen. Bij onderwerpen waarin wetgeving, overheidsbeleid en maatschappelijke gevolgen samenkomen, is zorgvuldig nieuws verzamelen en bronnen verifiëren belangrijk om feiten en interpretaties van elkaar te onderscheiden.

Voor velen lijkt dit een wetswijziging die uitsluitend betrekking heeft op Bonaire, Sint Eustatius en Saba.

Ik ben ervan overtuigd dat dit veel méér is.

Deze wet biedt namelijk een unieke kans om eindelijk een structurele visie te ontwikkelen op de bereikbaarheid van het gehele Koninkrijk der Nederlanden.

Bereikbaarheid is een Koninkrijksbelang

Mobiliteit is veel meer dan vervoer.

Het bepaalt of studenten kunnen studeren, patiënten medische zorg kunnen ontvangen, ondernemers kunnen investeren, families elkaar kunnen bezoeken en overheden effectief kunnen samenwerken.

Voor de Caribische delen van het Koninkrijk is luchtvaart geen luxe.

Zij vormt de enige realistische verbinding tussen de landen en eilanden van het Koninkrijk.

Wanneer luchtverbindingen duurder worden, minder frequent zijn of zelfs verdwijnen, raakt dat direct de economische ontwikkeling, de gezondheidszorg, het onderwijs, de veiligheid en de sociale samenhang.

Dat geldt voor Bonaire.

Maar net zo goed voor Curaçao, Aruba en Sint Maarten.

Een onderwerp dat ik eerder op de politieke agenda heb gezet

Tijdens mijn periode als Gevolmachtigd Minister van Curaçao in Nederland heb ik de betaalbaarheid van luchtverbindingen binnen het Koninkrijk actief op de politieke agenda geplaatst.

Toen Nederland werkte aan een gedifferentieerde vliegbelasting heb ik intensief overleg gevoerd met verschillende fracties in de Tweede Kamer, ministeries en andere stakeholders. Mijn boodschap was steeds dezelfde:

De Caribische landen en eilanden van het Koninkrijk kunnen niet op dezelfde wijze worden behandeld als reguliere intercontinentale bestemmingen.

Voor onze inwoners zijn luchtverbindingen geen commerciële luxe, maar een essentiële voorziening.

De gesprekken met verschillende Kamerfracties droegen bij aan een breed politiek bewustzijn over dit vraagstuk. Uiteindelijk diende Tweede Kamerlid Peter van Haasen (PVV) een motie in waarin de regering werd verzocht de verhoging van de vliegtaks niet toe te passen op vluchten van en naar het Caribisch deel van het Koninkrijk. De motie werd door de Tweede Kamer aangenomen en door het kabinet uitgevoerd.

Daarmee werd een belangrijk principe erkend:

Bereikbaarheid binnen het Koninkrijk vraagt om maatwerk.

De nieuwe Luchtvaartwet BES opent nieuwe deuren

Met de nieuwe Luchtvaartwet BES wordt opnieuw een belangrijke stap gezet.

Het wetsvoorstel creëert een wettelijke basis om openbare dienstverplichtingen (PSO’s) op te leggen wanneer de markt onvoldoende voorziet in maatschappelijk noodzakelijke luchtverbindingen. Daarbij kunnen onder meer eisen worden gesteld aan:

  • de frequentie van vluchten;
  • maximale ticketprijzen;
  • minimumcapaciteit;
  • continuïteit van verbindingen;
  • en – indien noodzakelijk – financiële compensatie aan luchtvaartmaatschappijen.

Dat is een fundamentele verandering.

Voor het eerst krijgt de overheid een expliciet instrument om niet alleen de markt te volgen, maar – indien noodzakelijk – ook te sturen.

Waarom dit óók belangrijk is voor Curaçao, Aruba en Sint Maarten

Juist hier wordt het interessant.

Tijdens de parlementaire behandeling vroegen Kamerleden expliciet aandacht voor de luchtverbindingen tussen de BES-eilanden en Curaçao, Aruba en Sint Maarten.

Het antwoord van de regering is veelzeggend.

De regering erkent dat ook deze verbindingen kwetsbaar kunnen zijn wanneer de markt tekortschiet. Sterker nog: in de Nota naar aanleiding van het Verslag staat expliciet dat de nieuwe wettelijke grondslag Nederland voldoende ruimte biedt om in de toekomst bijvoorbeeld een openbare dienstverplichting in te stellen op routes tussen Bonaire en de ABC-eilanden wanneer daar sprake is van dringende vervoersbehoeften en marktfalen.

Dat betekent dat de wet niet alleen relevant is voor Bonaire.

Zij biedt ook kansen voor een bredere visie op de bereikbaarheid van Curaçao, Aruba en Sint Maarten.

Van luchtvaartbeleid naar Koninkrijksmobiliteit

Daarom geloof ik dat dit hét moment is om verder te denken.

Niet alleen over een wetswijziging.

Maar over een gezamenlijke toekomstvisie.

Ik noem die visie:

Koninkrijksmobiliteit 2035

Koninkrijksmobiliteit betekent dat luchtverbindingen binnen het Koninkrijk worden beschouwd als strategische infrastructuur.

Net zoals Nederland investeert in snelwegen, spoorwegen en bruggen, moeten wij ook investeren in de verbindingen die onze landen en eilanden letterlijk met elkaar verbinden.

Een Koninkrijk functioneert immers alleen wanneer zijn inwoners elkaar daadwerkelijk kunnen bereiken.

Vier pijlers voor Koninkrijksmobiliteit 2035

1. Essentiële Koninkrijksverbindingen

Identificeer luchtverbindingen die van vitaal belang zijn voor de economische, sociale en bestuurlijke samenhang van het Koninkrijk en bescherm deze waar nodig met openbare dienstverplichtingen.

2. Betaalbare mobiliteit

Ontwikkel gezamenlijk beleid waardoor inwoners van alle landen en eilanden toegang houden tot betaalbare luchtverbindingen zonder de markt onnodig te verstoren.

3. Regionale connectiviteit

Versterk de verbindingen tussen Curaçao, Aruba, Sint Maarten, Bonaire, Sint Eustatius en Saba zodat de Caribische regio beter geïntegreerd raakt.

4. Koninkrijkssamenwerking

Ontwikkel één gezamenlijke luchtvaartstrategie waarin Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten samen optrekken met Bonaire, Sint Eustatius en Saba.

Een oproep

De discussie over Bonaire is belangrijk.

Maar laten wij haar niet beperken tot één eiland.

De wetswijziging laat zien dat Nederland erkent dat bereikbaarheid een publiek belang kan zijn.

Nu is het moment aangebroken om die gedachte verder te ontwikkelen.

Niet alleen voor Bonaire.

Niet alleen voor de BES-eilanden.

Maar voor alle Caribische landen en eilanden van het Koninkrijk.

Mijn ervaring als voormalig Gevolmachtigd Minister heeft mij geleerd dat verandering begint met het agenderen van een onderwerp.

De discussie over de vliegtaks liet zien dat samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk, de Tweede Kamer en het kabinet daadwerkelijk tot resultaten kan leiden.

De nieuwe Luchtvaartwet BES biedt nu een volgende kans.

Laten we die benutten.

Niet om uitsluitend een probleem op te lossen.

Maar om gezamenlijk te bouwen aan een toekomst waarin mobiliteit wordt erkend als een fundament van het Koninkrijk.

Want een Koninkrijk is niet alleen verbonden door het Statuut.

Een Koninkrijk is pas werkelijk verbonden wanneer zijn inwoners elkaar veilig, betrouwbaar én betaalbaar kunnen bereiken.


Bronnen

  1. Tweede Kamer der Staten-Generaal, Wetsvoorstel 36 862 – Wijziging van de Luchtvaartwet BES ter invoering grondslag openbare dienstverplichting.
  2. Memorie van Toelichting bij wetsvoorstel 36 862.
  3. Nota naar aanleiding van het Verslag (reactie op vragen van onder meer de ChristenUnie over verbindingen met Curaçao, Aruba en Sint Maarten).
  4. Wetgevingskalender Rijksoverheid – Wijziging Luchtvaartwet BES.
  5. Plenaire behandeling en aanneming van het wetsvoorstel door de Tweede Kamer op 2 juli 2026.